Mitoloji Sitesi Bir mit
CAMPBELL BONNER
Bu yazıda Campbell Bonner’ın Danaid Efsanesi üzerine yaptığı çalışmayı inceleyeceğiz. Bu metinde bütün bir makaleyi tek yazıya yazmak uzun ve yorucu gözükeceği için bölüm bölüm yayınlanması daha bize daha mantıklı gelmiştir bölüm bölüm olma nedeni budur. Parçanın aslında bu durum yoktur.
Bu çalışmayı oluşturan Danaos incelemesinin yazarı Campbell Bonner (1876–1954), 20. yüzyıl Amerikan klasik filoloji geleneğinin saygın isimlerindendir. Lisans eğitimini Vanderbilt Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra, doktora derecesini 1900 yılında Harvard Üniversitesi’nden almıştır. Akademik kariyerinin neredeyse tamamını Michigan Üniversitesi Klasik Çalışmalar Bölümü’nde geçirmiş ve uzun yıllar bu bölüme başkanlık etmiştir.
III
Danaos ve kızları hakkındaki ilgili anlatılarda bağımsız bir bölüm oluşturan Amymone hikâyesi; esas Danaid mitine dair doğru bir değer tahmini yapılabilmesi için, öncelikle bir kenara ayrılmalıdır. Pseudo-Apollodorus; bu hikâyeyi, şu şekilde anlatmaktadır (Bibl. 2, 1, 4)
- [Δαναὸς]. . . τὰς θυγατέρας ὑδρευσομένας ἔπεμψε.
- μία δὲ αὐτῶν ᾿Αμυμώνη ζητοῦσα ὕδωρ ῥίπτει βέλος ἐπὶ ἔλαφον καὶ κοιμωμένου Σατύρου τυγχάνει, κἀκεῖνος περιαναστὰς ἐπεθύμει συγγενέσθαι.
- Ποσειδῶνος δὲ ἐπιφανέντος ὃ Σάτυρος μὲν ἔφυγεν, ᾿Αμυμώνη δὲ τούτῳ συνευνάζεται,
- [Danaos] . . . kızlarını su getirmeleri için gönderdi.
- Lakin onlardan biri olan Amymone; su ararken bir geyiğe ok atar ve kazara uyumakta olan bir Satir’e isabet ettirir. O (Satir) ise yerinden fırlayıp onunla cinsel ilişki kurmayı arzular.
- Poseidon’un ortaya çıkması üzerine; Satir kaçar, Amymone ise Poseidon’la hemhal olur ve Poseidon mükafat olarak Lerna’daki pınarların yerini gösterir.
Hyginus; bu hikâyenin, az önce alıntılanan metinden yalnızca önemsiz detaylarla ayrılan iki farklı versiyonunu sunmaktadır. Diğer pek çok yazar otoriteleri gibi Hyginus da ; Lerna pınarının , Poseidon’un tridentinin bir darbesinden oluştuğunu söylemektedir. Bu pınar, Amymone adını taşıyan bir nehrin kaynağıydı.
Amymone mitinin ayrı olarak tartışılmasının sebebi; bizzat antik dönem yazarlarının, Poseidon ile olan aşkından ötürü onun Aegyptus’un oğullarından biriyle evlenmediğini ve dolayısıyla Danaidlerin işlediği suça katılmadığını belirterek, onu diğer Danaidlerden ayrı tutmuş olmalarıdır. Pseudo-Apollodorus’un Amymone’nin Enkelados ile evlendiğini söylediği ve Hyginus’un da onu damatlarını katledenler arasında saydığı doğrudur. Fakat bahsi geçen pasajlarda; her iki yazar da yalnızca hem Danaidlerin hem de Aegyptus’un oğullarının tam bir listesini verme amacı gütmüşler ve bundan ötürü mitte geçen hiçbir ismi atlamamışlardır. Diğer taraftan; Pindaros kadar kadim bir kaynak, Amymone’yi Argoslu atletlerle evlenen kızların dışında tutmuştur. Buradan hareketle; onun daha önce kuzenlerinden (Aegyptus’un oğullarından) biriyle evlenmemiş olduğu neticesine varmak, haklı bir çıkarım olacaktır. Lucianus’un bir pasajında (Deniz Konuşmaları, 6. bölümün sonu); Poseidon’un ona söylediği şu sözlerle, onun kaderi diğer Danaid’lerin kaderinden ayrılır . . .
καὶ σὺ εὐδαίμων ἔσῃ καὶ μόνη τῶν ἀδελφῶν οὐχ ὑδροφορήσεις ἀποθανοῦσα.
(Ve sen mutlu olacaksın, kız kardeşlerinin içinde bir tek sen öldüğünde su taşımayacaksın.)
Bu iddia; Hypermestra’nın, Hades’te ellerini kana bulamış kız kardeşlerine biçilen cezadan kurtulduğu yönündeki rivayeti görmezden gelmektedir. Amymone; haklı bir sebeple, hem Lerna pınarının hem de ondan akan akarsuyun Nymphe’si kabul edilmektedir. Diğer perilerin Danaus’un kızları olarak adlandırıldıkları, Callimachus’un o meşhur pasajından (Beşinci İlahisinden) Callim. 5, 47) anlaşılmaktadır.
- σάμερον ai δῶλαι Tas κάλπιδας ἢ ᾿ς Φυσάδειαν ἐς ᾿Αμυμώναν οἴσετε τὰν Δαναῶ,
- Bugün cariyeler ; testilerinizi ya Physadeia’ya yahut Danaos’un kızı Amymone’ye götüreceksiniz .
Yorumcu burada şöyle belirtir:
- Φυσάδεια καὶ ᾿Αμυμώνη θυγατέρες Δαναου, ὅθεν τὴν ὀνομασίαν ἔσχον αἱ kpηvaı.
- Physadeia ve Amymone, Danaos’un kızlarıdır; bu pınarlar, isimlerini bu kızlardan almışlardır.
Aynı benzer şekilde; Plutarkhos’un Paraleller eserinde de (33. Bölüm) (Moralia, Cilt I, s. 385, Dübner baskısı) bu durum doğrulanmaktadır. Pelops’un; bir Danaid Nymphe’den doğan, Khrysippos (Altın At) adında bir oğlu olduğu rivayet edilmektedir. Bir başka belirsiz kaynak ise; Kuretler’in (Kuretes), Apollo’ nun soyundan ve Danaos’un kızı olan Nymphe Kreusa’nın soyundan geldiğini rivayet etmektedir. Teselya efsanelerinde zikredilen ve Oeta Dağı bölgesinin bir Nymphe’si olduğu anlaşılan belirli bir Polydora da; Antoninus Liberalis’e ve Apollonius’un şarihine göre, Danaos’un kızıdır. Bu ifade oldukça tuhaf görünüyor, zira Danaus, Argos topraklarıyla çok yakından bağlantılıydı. Bu iki ismin (Danaos ve Polydora) bir araya getirilmesi; muhtemelen, Aeniania bölgesinde Oeta Dağı eteklerinden akıp gelen ve Spercheus nehrinin bir kolu olan Inachus (İnahos) isimli bir nehrin bulunuşundan ve aynı zamanda Argos havalisinin de başlıca akarsuyunun, Danaos’un bir atası olduğu rivayet edilen Inachus nehrinden oluşundan kaynaklanmaktadır. Polydora’nın hikâyesi, bazı açılardan Amymone’nin hikâyesiyle paralellikler taşır. Yaygın gelenek; onu, nehir tanrısı Spercheus’un sevgilisi olarak tasvir etmektedir—ki Ilyada’da (Il. 16, 176) bu minval üzeredir—fakat bu pasajın şarihi; onun dev Pelor tarafından tecavüze uğradığını ve görünen o ki Poseidon tarafından kurtarıldığını anlatmaktadır; ki bu hikâye, Amymone’nin o meşhur satir ile olan macerasını akla getirmektedir. Amymone, Polydora ve diğer sözde Danaid perileri hakkındaki efsanelerin, elli damadın öldürülmesiyle ilgili tekil hikayeden bağımsız olarak var olduğunu varsaymak yanlış olmaz. Bu efsaneler, mitologlar ve soy araştırmacılarının varsayımları sayesinde Danaus ve Danaidler efsaneleriyle ilişkilendirildi. Dolayısıyla bu; o elleri kanlı gelinleri bir Nymphe kız kardeşler topluluğu sayabilmemiz için bize hiçbir dayanak sağlamamaktadır; ve nitekim, Danaid mitinin aslına —yani o feci evlilik kıssasına— dair daha iyi bir kavrayışa hiçbir yolla hizmet etmemektedirler.